1-Geçit Hakkı Davası Nedir ?
a-Ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi geçit davalarının nedeni olmuş, geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanmıştır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine “mutlak geçit ihtiyacı” veya “geçit yoksunluğu”, ikincisine de “nispi geçit ihtiyacı” ya da “geçit yetersizliği” denilmektedir.( Yargıtay 14. HD., E. 2012/5889 K. 2012/7100 T. 17.5.2012)
b-Türk Medeni Kanunu’nun “Zorunlu Geçit” başlığı altında düzenlenen 747. Maddesinin 1. Fıkrasına göre, “Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında bir geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir.“
Aynı maddenin 2. Fıkrasında, bu hakkın ilk önce kendisinden bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılacağı ifade edilmiş, 3.fıkrasında ise her iki taraf malikinin menfaatinin gözetilmesi gerektiği belirtilmiştir.
c-Geçit hakkı kurulması davalarında amaç, genel yola bağlantısı olmayan taşınmazların yolla bağlantısının sağlanmasıdır. Bundan dolayı, geçit kurulurken ihtiyaç içinde olan taşınmazdan genel yola ulaşıncaya kadar aradaki bütün taşınmazlar üzerinden ve taşınmazların leh ve aleyhine geçit kurulacak şekilde kesintisiz olarak genel yola bağlanması sağlanmalıdır. Buna uygulamada “kesintisizlik ilkesi” denilir.( Yargıtay 14. HD., E. 2016/4374 K. 2019/24 T. 7.1.2019)
d- Türk Medeni Kanununun 747/2 maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. (Yargıtay 14. HD., E. 2019/2552 K. 2019/8176 T. 3.12.2019)
2-Geçit Hakkı Davalarında Hüküm verilirken Mahkemelerce dikkat edilen kıstaslar nelerdir?
Mahkemelerce geçit hakkı gereksinimi Yüksek Mahkeme kararları ışığında,
a-Taşınmazın niteliği ile bu gereksinimin nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakârlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır. Uygulanan fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesi gereğince öncelikle yüzölçümü büyük olan parsellerden geçit kurulması gerekir. Geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kıstaslar esas alınarak belirlenmelidir. Saptanacak bedel de hükümden önce depo ettirilmelidir.( Yargıtay 14. HD., E. 2012/5889 K. 2012/7100 T. 17.5.2012)
b-Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak özellikle tarım alanlarında, bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3 m.) geçit hakkı tesisine karar verme gerekir. Bu genişliği aşan bir yol verilecekse, gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir. (Yargıtay 14. HD., E. 2013/11530 K. 2013/14795 T. 28.11.2013)
c-Uygun güzergâh saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazların kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. (Yargıtay 14. HD., E. 2012/6990 K. 2012/8124 T. 7.6.2012 )
d-Kurulan geçit hakkının Türk Medeni Kanununun 748/3 ve 1012. maddesi ile yeni Tapu Sicil Tüzüğünün “İrtifak hakları ve taşınmaz yükünün tescili” başlıklı 30. maddesi gereğince kütük sayfasında ayrılan özel sütununa tesciline karar verilmelidir(Ankara BAM, 17. HD., E. 2017/24 K. 2017/30 T. 1.2.2017).
e- Bedelin belirlenmesinden sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş veya bedel tespitinden sonra yörede taşınmazın değerini artıracak değişiklikler meydana gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olmamak ve diğer tarafın hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak olası davranışlarını önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılmalıdır (Yargıtay 14.HD.’nin 18.10.2017 tarih 2015/5383 Esas 2017/7700 Karar, 02.05.2016 tarih 2015/14480 Esas 2016/5278 Karar sayılı ilamları ).
3-Geçit Hakkı Davası Sonucunda, Yargılama Giderlerinden Hangi Taraf Sorumlu Olacaktır?
Geçit hakkı kurulmasına ilişkin davalarda, yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılmalıdır. Bu davalar, nisbi karar ve ilam harcına tabidir.
4- Birden Fazla Aleyhine Geçit Kurulan Taşınmazın Varlığı Durumunda, Geçit Hakkı Bedeli Nasıl Belirlenmektedir?
Lehine geçit kurulmasına karar verilen her bir taşınmaz yönünden aleyhine geçit kurulan taşınmaz malikleri yararına ayrı ayrı geçit bedeline hükmedilmesi gerekmektedir.Başka bir deyişle, bu taşınmazlar için aynı ve tek bir güzergahın kullanılacağı gerekçesi ile davacıya ait her üç taşınmaz için takdiren tek bir geçit bedeline hükmedilmesi de doğru görülmemiş; bu nedenlerle kararın bozulması gerekmiştir. (Yargıtay 14. HD., E. 2018/3589 K. 2019/2563 T. 21.3.2019)
5-Geçit Hakkı Davalarının Tarafları Kimlerdir ?
Geçit hakkı davalarını, genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunmasına rağmen mevcut bu yol ile ihtiyacı karşılanmayan taşınmaz maliki açabilir. Geçit hakkı verilmesine ilişkin davalarda bu hak taşınmaz leh ve aleyhine kurulacağından, leh ve aleyhine geçit istenen taşınmaz maliklerinin tamamının davada yer alması zorunludur;ancak, yararına geçit istenen taşınmaz müşterek mülkiyete konu ise dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir.(Gaziantep BAM, 15. HD., E. 2018/1265 K. 2019/253 T. 7.3.2019)
6-Geçit Hakkı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?
Dava taşınmazın bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılmalıdır.
7-Dava Sonuçlanıncaya Kadar Tedbiren Geçit Hakkı Talep Edilebilir mi?
Zorunluluğun varlığı saptandığı takdirde, kullanımı sağlayacak alternatiflerin araştırılarak zorunlu kullanım amacına uygun asgari düzeyde ve geçici olarak tedbir yolu ile geçit hakkı verilip verilmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir. (İzmir BAM, 14. HD., E. 2017/339 K. 2017/319 T. 27.4.2017) Buradan hareketle de, zorunluluğun varlığı durumunda, Mahkemeler tedbir kararı vermek suretiyle geçit hakkı vermelidir.
8-Mera Parseli Üzerinden Geçit Kurulabilir mi?
Meralardan geçit hakkı verilemez.( Yargıtay 14. HD., E. 2006/5270 K. 2006/6486 T.
06.06.2006)
Yargıtay 14. HD., E. 2007/186 K. 2007/316 T. 22.01.2007 ilamına göre, “(….) Krokide, yeşil ile işaretli “a” ve “b” harfleri ile gösterilen güzergahlar 621 numaralı mera parseli içinde yer almaktadır. Mahkeme hükmünde belirtilen gerekçeler ile bu güzergahlardan hukuken geçit kurulamaz ise de, davacı parselinin mutlak geçit ihtiyacı içinde olduğu da açıktır. Tapu Sicil ve Kadastro Müdürlüklerinden dava tarihinden sonraki zaman diliminde imara ilişkin bir uygulama yapılıp yapılmadığı, yapılmış ise davacıya ait parsel ile komşu parsellerin bu uygulama sonucu geometrik durumları ile mülkiyetlerinin ne şekilde belirlendiği sorulmalı ve oluşan son hukuki duruma göre kesinleşen imar var ise orada yer alan imar yollarının fiilen açılıp açılmadığı da keşfen belirlenerek oluşacak sonuca göre bir hüküm kurulmalıdır. Eksik inceleme ile hüküm tesisi doğru görülmediğinden hükmün bozulması gerekmiştir.” şeklindeki kararı ile tüm hususların eksiksiz incelenmesi gerektiğini ifade etmiştir.
9-Yaylak, Kışlak, Çayır, Otlaklar Üzerinden Geçit Hakkı Kurulabilir mi?
4342 sayılı Mera Kanununun 4. maddesi gereğince de bu gibi yerlerin özel mülkiyete geçirilmesi, amacı dışında kullanılması veya zamanaşımıyla kazanılması ya da sınırlarının daraltılması olanaklı değildir. Kısaca, kamu malı niteliğindeki 331 sayılı parsel üzerinden geçit tesisine imkan bulunmamaktadır.( Yargıtay 14. HD., E. 2011/5595 K. 2011/6772 T. 25.04.2011)
10-Orman Parseli Üzerinden Geçit Hakkı Kurulabilir mi?
Ormanlar kamuya ait yerlerden olup, bu nitelikteki bir yerden geçit hakkı kurulamaz, kişinin özgülenmesine tahsis edilemez. Kısaca mutlak geçit ihtiyacı içinde olan davacı parselinin geçit ihtiyacı başka alternatifler üzerinden karşılanmalıdır.( Yargıtay 14. HD., E. 2012/6060 K. 2012/7098 T. 17.5.2012)