Ceza
İfade Verirken Haklarınız: Susma Hakkı, Müdafi ve Tutanak
Kollukta ya da savcılıkta şüpheli olarak ifade verirken sahip olduğunuz haklar, zorunlu müdafilik, yasak ifade alma usulleri, gözaltı süreleri ve ifade tutanağını imzalamadan önce dikkat edilecekler.
Kısaca
- Şüpheli, kendisine yöneltilen suçlamayı öğrenme, susma ve her aşamada avukattan yararlanma haklarına sahiptir.
- Çocuklar, kendini savunamayacak durumdaki engelliler ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda istemi aranmadan müdafi atanır.
- Müdafi bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim ya da mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
- İfade tutanağını imzalamadan önce okuyun; eksik ya da yanlış kısımların düzeltilmesini isteyin.
Bir gün telefonunuza gelen bir mesajla ya da kapınıza bırakılan bir çağrı kâğıdıyla karakola, jandarmaya veya savcılığa ifadeye çağrılabilirsiniz. Şüpheli olarak ifade vermek, ceza soruşturmasının en önemli anlarından biridir: Burada söylenenler dosyanın seyrini belirler ve sonradan değiştirilmesi zordur. Ceza Muhakemesi Kanunu, bu aşamada şüpheliye bir dizi güvence tanır.
Çağrı ve hazırlık
Çağrı kâğıdında ya da mesajda dosya numarası, ifadenin alınacağı yer ve saat yazar. Çağrıya uyulmaması hâlinde zorla getirme kararı verilebilir; bu nedenle gidilememesi durumunda mazeret bildirilmelidir. İfadeden önce avukatınızla görüşerek dosyanın konusunu ve kısıtlama kararı olup olmadığını öğrenmeniz, ne söyleyeceğinize bilinçli karar vermenizi sağlar.
İfade sırasında haklarınız
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 147. maddesine göre ifade alınırken şüpheliye şu haklar hatırlatılır ve bunlar tutanağa geçirilir:
- Kimliğinin tespiti ve kendisine yöneltilen suçlamanın bildirilmesi
- Bir müdafi seçme ve ondan yararlanma hakkı; müdafi seçecek durumda değilse istemi hâlinde baro tarafından müdafi atanması
- Yakalanmışsa yakınlarından birine durumun bildirilmesini isteme hakkı
- Suçlama hakkında açıklama yapmama, yani susma hakkı
- Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme ve lehine olan hususları ileri sürme imkânı
Susma hakkının kullanılması suçun kabulü anlamına gelmez ve aleyhe yorumlanamaz. Kötü muamele, aldatma, kanuna aykırı vaatte bulunma ya da yorucu sorgulama gibi yasak usullerle alınan ifadeler, şüphelinin rızası olsa bile delil olarak kullanılamaz.
Zorunlu müdafilik
On sekiz yaşını doldurmamış şüpheliler, kendini savunamayacak derecede malul olanlar ile sağır ve dilsizler için istemi aranmadan müdafi görevlendirilir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturmalarda da zorunlu müdafilik uygulanır. Kollukta müdafi hazır bulunmadan alınan ifade, hâkim ya da mahkeme önünde şüpheli tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
Süreler
- Gözaltı (bireysel suçlar)
- Yakalama anından itibaren en çok 24 saat (yol süresi hariç)
- Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet
- Fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay
- Tutuklama ve adli kontrole itiraz
- Kararın öğrenilmesinden itibaren 2 hafta
Tutanağı imzalamadan önce
İfade tutanağı, söylediklerinizin yazılı hâlidir ve imzanızla birlikte dosyaya girer. İmzalamadan önce tamamını dikkatle okuyun; anlatmak istediğiniz bir hususun eksik ya da farklı yazıldığını görürseniz düzeltilmesini isteyin. Düzeltme yapılmazsa bunu tutanağa şerh olarak yazdırabilirsiniz. Tutanağın bir örneğini avukatınız aracılığıyla alabilirsiniz.
Temsilî örnek
Bir şirket çalışanı, iş yerindeki bir alışverişle ilgili şikâyet üzerine şüpheli olarak ifadeye çağrıldı. Avukatıyla birlikte giderek önce dosyanın kapsamını öğrendi, ilk ifadede susma hakkını kullandı. Sonrasında şirket kayıtları ve e-postalar toplanarak yazılı bir beyan sunuldu; savcılık, lehe delillerin değerlendirilmesinin ardından kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi.
İfadeye giderken yanınıza alın
- Kimlik belgesi
- Çağrı kâğıdı ya da mesajın ekran görüntüsü
- Konuyla ilgili belge ve yazışmaların bir kopyası
- Avukatınızın iletişim bilgileri
- Varsa sağlık durumunuzu gösteren raporlar
Sık sorulan sorular
Tanık olarak çağrıldım, avukatla gidebilir miyim?
Tanığın avukatla birlikte bulunması kural olarak öngörülmemiştir; ancak yasal temsilcisi ya da vekili ile gitmesine engel bir durum yoksa uygulamada bu imkân tanınabilir. Tanık gerçeği söylemekle yükümlüdür; kendisini ya da yakınlarını suçlayacak sorulara cevap vermeyebilir.
İfadeyi telefonla ya da yazılı olarak verebilir miyim?
Hayır. İfade, çağrıyı yapan makam önünde bizzat verilir. Başka bir şehirde bulunuyorsanız ifadenizin bulunduğunuz yerdeki savcılık ya da kolluk aracılığıyla alınmasını talep edebilirsiniz.
İlk ifadede susarsam sonra açıklama yapabilir miyim?
Evet. Susma hakkını kullandıktan sonra, dosyayı inceleyip hazırlandığınızda ek ifade vermek ya da yazılı beyan sunmak her zaman mümkündür.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.


