Arabuluculuk
İhtiyari ve Zorunlu Arabuluculuk: Hangi Uyuşmazlıkta, Nasıl İşler?
Dava şartı arabuluculuğun kapsamı, ihtiyari arabuluculuğun avantajları, görüşmelerin gizliliği, süreler, anlaşma belgesinin icra edilebilirliği ve ilk toplantıya katılmamanın sonuçları.
Kısaca
- İş, ticari para alacağı, belirli tutarın üzerindeki tüketici, kira, kat mülkiyeti, komşu hakkı ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
- Diğer özel hukuk uyuşmazlıklarında taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir.
- Görüşmeler gizlidir; yapılan teklifler sonradan davada delil olarak kullanılamaz.
- Taraflar ve avukatlarıyla arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, ayrıca şerh alınmadan ilam niteliği taşır.
Arabuluculuk, bir uyuşmazlığın tarafları tarafsız bir üçüncü kişinin, yani arabulucunun yardımıyla kendi çözümlerini bulmaya çalıştığı bir süreçtir. Arabulucu hâkim gibi karar vermez; tarafların birbirini dinlemesini, gerçek menfaatlerini ortaya koymasını ve uygulanabilir bir anlaşmaya ulaşmasını kolaylaştırır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, hem tarafların kendi istekleriyle başvurdukları ihtiyari arabuluculuğu hem de bazı davalardan önce zorunlu tutulan dava şartı arabuluculuğu düzenler.
Dava şartı arabuluculuk
Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvurulmadan dava açılırsa dava usulden reddedilir. Kapsam yıllar içinde genişledi:
- İşçi ve işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade
- Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalar
- Tüketici hakem heyetine başvuru sınırının üzerindeki tüketici uyuşmazlıkları
- Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (icra yoluyla tahliye hariç)
- Kat mülkiyeti ve komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar
- Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesi
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki arabuluculuk bürosuna yapılır ve arabulucu listeden atanır. Konunuzun kapsamda olup olmadığını arabuluculuk zorunlu mu testiyle görebilirsiniz.
İhtiyari arabuluculuk
Zorunlu olmayan uyuşmazlıklarda da taraflar diledikleri arabulucuyu birlikte seçerek süreci başlatabilir. Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklar, aile içi mal paylaşımları, uzun süreli ticari ilişkiler ve sözleşme yorumuna dair uyuşmazlıklar ihtiyari arabuluculuğa özellikle uygundur. Taraflar görüşmelerin yerini, takvimini ve dilini birlikte belirler; yabancı tarafların bulunduğu uyuşmazlıklarda görüşmeler çevrim içi ve İngilizce de yapılabilir.
Gizlilik ve süreler
Arabuluculuk görüşmelerinde sunulan belgeler, yapılan teklifler ve tarafların kabul ettiği hususlar, sonradan açılacak bir davada delil olarak ileri sürülemez. Arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Dava şartı arabuluculukta görüşmeler, uyuşmazlık türüne göre birkaç hafta içinde sonuçlandırılır; zorunlu hâllerde arabulucu bu süreyi bir kez uzatabilir.
Dava şartı arabuluculukta görüşme süreleri
- İş uyuşmazlıkları
- 3 hafta (en çok 1 hafta uzatma)
- Tüketici uyuşmazlıkları
- 3 hafta (en çok 1 hafta uzatma)
- Ticari uyuşmazlıklar
- 6 hafta (en çok 2 hafta uzatma)
- Kira, kat mülkiyeti, komşu hakkı, ortaklığın giderilmesi
- 6 hafta (en çok 2 hafta uzatma)
Anlaşma belgesi ve katılmamanın sonucu
Anlaşma sağlanırsa düzenlenen belgeye mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınabilir; taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi ise ayrıca şerh aranmadan ilam niteliği taşır. Dava şartı arabuluculukta geçerli bir mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Arabuluculuk ücretini arabuluculuk ücreti aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Temsilî örnek
Babalarından kalan bir tarlanın paylaşımında anlaşamayan dört kardeş, ortaklığın giderilmesi davasından önce arabulucuya başvurdu. Görüşmede tarlanın satılması yerine iki kardeşin diğerlerinin paylarını değerleme raporundaki bedel üzerinden satın alması kararlaştırıldı. Avukatlarla birlikte imzalanan anlaşma belgesiyle tapu devri yapıldı; dava açılmadan uyuşmazlık çözüldü.
Görüşmeye gitmeden önce
- Uyuşmazlığa ilişkin sözleşme, fatura, tapu ya da yazışmalar
- Talebinizin tutarını gösteren hesap
- Kabul edebileceğiniz en alt çözüm ve alternatifleriniz
- Karşı tarafın muhtemel talepleri ve gerekçeleri
- Vekil ile katılacaksanız vekâletname
Sık sorulan sorular
Arabulucu kendi aleyhime karar verebilir mi?
Hayır. Arabulucu karar vermez ve taraflara çözüm dayatamaz. Anlaşma ancak tarafların kendi iradeleriyle oluşur.
Arabuluculukta avukatla temsil zorunlu mu?
Zorunlu değildir; ancak anlaşma belgesinin içeriği bir ilam gibi icra edilebileceğinden avukatla katılmak, hak kaybını önler ve belgenin doğrudan ilam niteliği kazanmasını sağlar.
Arabuluculuk ücretini kim öder?
Kural olarak taraflar eşit öder. Dava şartı arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iki saatlik görüşmenin ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve sonradan açılacak davada yargılama giderine dahil edilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.


