Miras
Saklı Pay ve Tenkis Davası: Miras Bırakanın Tasarruf Sınırı
Saklı paylı mirasçılar ve oranları, tasarruf edilebilir kısım, tenkise tabi sağlararası kazandırmalar, tenkis davasının süresi, muris muvazaasıyla farkı ve mirasın reddi.
Kısaca
- Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısı, anne ve babanın her biri için dörtte biridir; kardeşlerin saklı payı yoktur.
- Miras bırakan, saklı payları aşan vasiyet ve bağışlar yaptıysa saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açabilir.
- Dava, saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamenin açılmasından ya da mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
- Mal kaçırma amaçlı görünür satışlarda ise ayrı bir yol olan muris muvazaası davası gündeme gelir.
Türk hukukunda kişi, ölümünden sonra malvarlığının kime kalacağını vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle belirleyebilir; sağlığında da mallarını dilediği kişiye bağışlayabilir. Ancak bu serbestlik sınırsız değildir: Kanun, en yakın mirasçılar için “saklı pay” denilen ve onların rızası olmadan ellerinden alınamayan bir pay öngörür. Saklı payı zedelenen mirasçının başvurduğu yol ise tenkis davasıdır.
Saklı paylı mirasçılar ve oranlar
Türk Medeni Kanunu’nun 506. maddesine göre saklı pay oranları şöyledir: Altsoy için yasal miras payının yarısı; anne ve babanın her biri için yasal miras payının dörtte biri. Sağ kalan eş, altsoy ya da anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı, diğer hâllerde yasal payının dörtte üçü saklı paydır. Kardeşlerin saklı payı 2007’de kaldırılmıştır. Saklı paylar düşüldükten sonra kalan kısım, miras bırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısımdır. Payları miras payı aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Hangi kazandırmalar tenkise tabidir?
Vasiyetnameler ve miras sözleşmeleriyle yapılan ölüme bağlı tasarruflar, saklı payı aştıkları ölçüde tenkis edilir. Sağlararası kazandırmalardan ise mirasçılık payına mahsuben yapılan kazandırmalar, ölümden önceki son bir yıl içinde yapılan olağan dışı bağışlar ve saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açık olan devirler tenkise tabidir. Tenkis hesabında terekenin ölüm tarihindeki aktif ve pasifi ile tenkise tabi kazandırmalar birlikte değerlendirilir; bu hesap çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle yapılır.
Tenkis ile muris muvazaası arasındaki fark
Miras bırakan, gerçekte bağışladığı bir taşınmazı tapuda satış gibi göstermişse bu işlem muvazaalıdır. Bu durumda diğer mirasçılar tenkis yerine muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası açabilir; başarılı olurlarsa taşınmaz miras payları oranında adlarına tescil edilir. Muris muvazaası davası süreye bağlı değildir; tenkis davası ise kısa sürelere tabidir. Bu nedenle uygulamada iki talep çoğu zaman birlikte, kademeli olarak ileri sürülür.
Süreler
- Tenkis davası
- Öğrenmeden itibaren 1 yıl · vasiyetnamenin açılmasından ya da ölümden itibaren 10 yıl
- Mirasın reddi
- Ölümü ve mirasçılığı öğrenmeden itibaren 3 ay
- Muris muvazaası davası
- Süreye bağlı değil
Mirasın reddi
Terekede borçlar varlıklardan fazlaysa mirasçılar mirası üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapacakları beyanla reddedebilir. Ret, mirasçıyı terekenin borçlarından kurtarır; ancak terekeye ait mallara el atan ya da onları kendi malı gibi kullanan mirasçı ret hakkını kaybedebilir. Ölüm tarihinde ödemeden aciz olduğu açıkça belli olan terekede ret beyanına gerek kalmadan mirasın reddedildiği kabul edilir.
Temsilî örnek
Bir baba, ölümünden altı ay önce tek değerli malı olan evini üç çocuğundan birine bağışladı. Diğer iki çocuk, mirasçılık belgesini aldıktan sonra tenkis davası açtı. Mahkeme evin ölüm tarihindeki değerini bilirkişiye belirletti ve bağışın, iki çocuğun saklı paylarını zedeleyen kısmının tenkisine karar verdi; ev el değiştirmedi, bağış alan kardeş diğerlerine bedel ödedi.
Dava için hazırlayın
- Mirasçılık belgesi ve ölüm belgesi
- Varsa vasiyetname ve açılma tutanağı
- Miras bırakanın tapu kayıtları ve tapu devir belgeleri
- Banka hesap hareketleri ve bağışları gösteren belgeler
- Terekenin borçlarını gösteren kayıtlar
Sık sorulan sorular
Babam tüm mallarını bir kardeşime vasiyet edebilir mi?
Vasiyetname geçerlidir; ancak diğer çocukların saklı payları zedelendiği ölçüde tenkis davasıyla düzeltilebilir. Saklı paylı mirasçılar dava açmazsa vasiyetname olduğu gibi uygulanır.
Mirastan ıskat edildim, hiçbir hakkım yok mu?
Mirasçılıktan çıkarma ancak kanunda sayılan ağır sebeplerle yapılabilir ve sebebin vasiyetnamede gösterilmesi gerekir. Sebep yoksa ya da ispatlanamazsa, çıkarılan mirasçı en azından saklı payını isteyebilir.
Tenkis davasından önce arabuluculuk gerekir mi?
Tenkis davası dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir; ancak taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir. Taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin ortaklığın giderilmesi davalarında ise arabuluculuk zorunludur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.


