Kişisel Veriler (KVKK)
Kişisel Verileri Hukuka Aykırı Ele Geçirme, Verme ve Yayma Suçu (TCK 135–140)
Türk Ceza Kanunu’nda kişisel verilere ilişkin suçlar: verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi, başkasına verilmesi, yayılması ve ele geçirilmesi, verileri yok etmeme, nitelikli hâller, cezalar ve soruşturma usulü.
Kısaca
- Kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydetmek bir yıldan üç yıla; başkasına vermek, yaymak ya da ele geçirmek iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasını gerektirir.
- Bu suçların soruşturulması şikâyete bağlı değildir; savcılık resen soruşturma yapar.
- Suçun kamu görevlisi tarafından görevinin verdiği yetki kötüye kullanılarak ya da belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi cezayı yarı oranında artırır.
- Ceza sorumluluğu, KVKK’daki idari para cezasından ve tazminat sorumluluğundan bağımsızdır.
Kişisel verilerin korunması yalnızca idari bir konu değildir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 17. maddesi, kişisel verilere ilişkin suçlar bakımından Türk Ceza Kanunu’nun 135 ila 140. maddelerinin uygulanacağını belirtir. Eski bir arkadaşın fotoğrafının izinsiz paylaşılması, bir çalışanın müşteri listesini yeni iş yerine götürmesi, bir görevlinin sisteminden tanıdığı adına sorgu yapması ya da bir kişinin telefon numarasının bir internet sitesinde yayımlanması bu maddeler kapsamında değerlendirilebilir.
Kişisel verilerin kaydedilmesi (TCK m. 135)
Hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Kaydetme; verinin bir deftere, bilgisayara, telefona ya da başka bir ortama geçirilmesidir. Verinin kişilerin siyasi, felsefi veya dini görüşlerine, ırki kökenlerine; hukuka aykırı olarak ahlaki eğilimlerine, cinsel yaşamlarına, sağlık durumlarına veya sendikal bağlantılarına ilişkin olması hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
Verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme (TCK m. 136)
Kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Maddede üç seçimlik hareket vardır: verme, verinin belirli bir kişiye ya da kişilere iletilmesidir; yayma, verinin belirsiz sayıda kişinin öğrenebileceği biçimde açıklanmasıdır (sosyal medya paylaşımı, internet sitesinde yayımlama); ele geçirme ise verinin hukuka aykırı yollarla elde edilmesidir. Bu hareketlerden birinin yapılması suçun oluşması için yeterlidir.
Suçun konusunun, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 236. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları uyarınca kayda alınan beyan ve görüntüler olması hâlinde ceza bir kat artırılır.
Nitelikli hâller (TCK m. 137)
Yukarıdaki suçların kamu görevlisi tarafından ve görevinin verdiği yetki kötüye kullanılmak suretiyle ya da belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır. Nüfus, tapu ya da sağlık sistemlerinde görevi gerekmediği hâlde sorgu yapan kamu görevlisi; çalıştığı bankanın, operatörün, hastanenin ya da çağrı merkezinin müşteri kayıtlarını dışarı çıkaran çalışan bu kapsamda değerlendirilir.
Verileri yok etmeme (TCK m. 138)
Kanunların belirlediği sürelerin geçmiş olmasına karşın verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olanlara, görevlerini yerine getirmediklerinde bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası verilir. Suçun konusunun Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken veri olması hâlinde ceza bir kat artırılır. KVKK’nın 17. maddesi ayrıca, Kanun’un 7. maddesine aykırı olarak kişisel verileri silmeyen veya anonim hâle getirmeyenlerin bu maddeye göre cezalandırılacağını belirtir. Bu nedenle saklama ve imha yükümlülüğü yalnızca idari değil, cezai bir boyut da taşır.
“Hukuka aykırılık” unsuru ve sınırlar
Her veri kaydı ya da paylaşımı suç değildir; suçun oluşması için hareketin hukuka aykırı olması gerekir. Bir kanun hükmünün verdiği yetkiye dayanılması, ilgili kişinin geçerli rızası ya da bir hakkın kullanılması hukuka aykırılığı ortadan kaldırabilir. Yargı kararlarında; herkesçe bilinen ya da kolayca ulaşılabilen bilgilerin somut olayın koşullarına göre suçun konusunu oluşturmayabileceği, buna karşılık kişinin kendi paylaştığı bir verinin başkasınca farklı bir bağlamda ve farklı bir amaçla yayılmasının suç oluşturabileceği yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır. Uyuşmazlık konusu bir olayda delil elde etmek amacıyla yapılan kayıtların hukuka uygunluğu da her olayın özelliğine göre ayrıca incelenir. Bu nedenle somut olayın avukatla birlikte değerlendirilmesi önem taşır.
Suçlar kasten işlenebilir; failin, işlediği verinin kişisel veri olduğunu ve hareketinin hukuka aykırı olduğunu bilerek hareket etmesi aranır. Dikkatsizlik sonucu yaşanan bir veri sızıntısı bu suçları oluşturmaz, ancak idari ve hukuki sorumluluğa yol açabilir.
Soruşturma usulü, şikâyet ve zamanaşımı
TCK’nın 139. maddesine göre kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme suçlarının soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı değildir. Bu, mağdurun şikâyetinden vazgeçmesinin davayı kendiliğinden düşürmeyeceği ve altı aylık şikâyet süresinin bu suçlarda aranmayacağı anlamına gelir. Mağdur, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa başvurarak suç duyurusunda bulunabilir; kovuşturma aşamasında davaya katılma talep edebilir.
Bu suçlar bakımından görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Suçların temel hâllerinde cezanın üst sınırı beş yılı geçmediğinden dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır; cezayı artıran nitelikli hâllerde üst sınır yükseldiği için süre daha uzun olabilir. Hükmolunan cezanın miktarına ve sanığın durumuna göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme ya da adli para cezasına çevirme gibi kurumların uygulanıp uygulanmayacağı mahkemece değerlendirilir.
Tüzel kişiler (TCK m. 140)
Bu suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. Şirketler hapis cezasının muhatabı olmaz; ancak suç şirketin yararına işlenmişse faaliyet izninin iptali ve müsadere gibi güvenlik tedbirleri gündeme gelebilir. Fiili işleyen yönetici ya da çalışanın kişisel ceza sorumluluğu ayrıdır.
Bağlantılı suçlar
Aynı olay çoğu zaman başka suçlarla birlikte değerlendirilir: özel hayatın gizliliğini ihlal (TCK m. 134), haberleşmenin gizliliğini ihlal (m. 132), kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması (m. 133), bilişim sistemine girme (m. 243) ve sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme (m. 244). Bir hesabın ele geçirilerek içindeki yazışmaların yayılması bu suçların birkaçını birlikte oluşturabilir; ayrıntılar için hesap ele geçirme ve bilişim suçları yazımıza bakabilirsiniz.
Ceza, idari yaptırım ve tazminat ilişkisi
Bir veri ihlali üç ayrı sorumluluğa yol açabilir. Kurul, veri sorumlusu hakkında idari para cezası uygulayabilir; fiili işleyen gerçek kişi hakkında ceza soruşturması yürütülebilir; zarar gören kişi tazminat davası açabilir. Bu yollar birbirinin ön şartı ya da alternatifi değildir. Ceza dosyasında elde edilen deliller ve verilen karar, tazminat davasında da değerlendirilir.
Kişisel verilere ilişkin suçlar ve cezalar
- Kaydetme (TCK m. 135/1)
- 1 yıldan 3 yıla kadar hapis
- Verme, yayma, ele geçirme (m. 136/1)
- 2 yıldan 4 yıla kadar hapis
- Kamu görevlisi ya da meslek kolaylığı (m. 137)
- Ceza yarı oranında artırılır
- Verileri yok etmeme (m. 138/1)
- 1 yıldan 2 yıla kadar hapis
- Soruşturma
- Şikâyete bağlı değil (m. 139)
Temsilî örnek
Bir sigorta acentesinde çalışan satış temsilcisi, işten ayrılırken müşteri listesini kişisel e-postasına gönderdi ve yeni çalıştığı acentede bu kişileri aramaya başladı. Eski işveren, e-posta kayıtlarını ve müşterilerden gelen bildirimleri savcılığa sundu. Soruşturmada verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirildiği ve mesleğin sağladığı kolaylıktan yararlanıldığı iddiası değerlendirildi. Eski işveren ayrıca veri sorumlusu sıfatıyla, verilerin başkalarınca elde edilmesi nedeniyle Kurul’a ve etkilenen müşterilere bildirim yükümlülüğünü yerine getirdi.
Suç duyurusundan önce hazırlayın
- Verinin yayıldığı adres, hesap adı ve tarih
- Ekran görüntüleri; mümkünse noter ya da e-tespit kaydı
- Verinin size ait olduğunu gösteren bilgi ve belgeler
- Şüphelinin veriye nasıl ulaşmış olabileceğine ilişkin bilgiler
- Varsa tanıklar ve yazışmalar
- Uğranılan zararı gösteren belgeler
Sık sorulan sorular
Birinin telefon numarasını başkasına vermek suç mu?
Telefon numarası kişisel veridir. Hukuka aykırı olarak başkasına verilmesi ya da yayılması TCK’nın 136. maddesi kapsamında değerlendirilebilir. Suçun oluşup oluşmadığı; verinin nasıl elde edildiğine, kime ve hangi amaçla verildiğine ve somut olayın diğer koşullarına göre belirlenir.
Şikâyetimi geri alırsam dava düşer mi?
Hayır. Kişisel verilerin kaydedilmesi, hukuka aykırı olarak verilmesi veya ele geçirilmesi ve verilerin yok edilmemesi suçları şikâyete bağlı değildir; şikâyetten vazgeçme kamu davasını sona erdirmez.
Suç duyurusu için önce KVKK Kurulu’na başvurmam gerekir mi?
Hayır. Ceza soruşturması Kurul’a şikâyetten bağımsızdır. Doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa başvurulabilir.
Paylaşım silindi; yine de işlem yapılabilir mi?
Evet. İçeriğin sonradan silinmesi suçu ortadan kaldırmaz. Bu nedenle içerik silinmeden önce bağlantının, tarihin ve ekran görüntüsünün kaydedilmesi, mümkünse resmî bir tespitle delil altına alınması önemlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.


