Kişisel Veriler (KVKK)
Kişisel Verilerin İhlali Nedeniyle Tazminat Davası: Maddi ve Manevi Tazminat
Kişisel verisi hukuka aykırı işlenen ya da sızdırılan kişinin tazminat talebi: hukuki dayanak, sorumluluğun koşulları, görevli mahkeme, arabuluculuk, ispat ve zamanaşımı.
Kısaca
- KVKK, verisi kanuna aykırı işlenen kişiye zararının giderilmesini isteme hakkı tanır; tazminat davası genel hükümlere göre mahkemede açılır.
- Tazminat için önce Kurul’a şikâyet edilmesi zorunlu değildir; iki yol birbirinden bağımsızdır.
- Maddi tazminat için zararın ispatı, manevi tazminat için kişilik hakkına hukuka aykırı bir saldırının varlığı aranır.
- Haksız fiile dayanan taleplerde zamanaşımı, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıldır.
Bir bankanın hesap bilgilerinizi yetkisiz bir kişiye vermesi, bir hastanenin tahlil sonuçlarınızı başkasına göndermesi, eski iş yerinizin fotoğrafınızı izinsiz kullanmaya devam etmesi ya da bir sitenin üye veri tabanının sızması; idari yaptırımın yanında kişisel bir zarar da doğurabilir. Kurul’un vereceği idari para cezası kamuya ödenir, zarar gören kişiye ödenmez. Uğranılan zararın giderilmesi için başvurulacak yol tazminat davasıdır.
Hukuki dayanak
Kanun’un 11. maddesi, ilgili kişinin kişisel verilerinin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğraması hâlinde zararın giderilmesini talep etme hakkına sahip olduğunu belirtir. 14. madde ise kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkının saklı olduğunu düzenler. “Genel hükümler” ile kastedilen başlıca düzenlemeler şunlardır: Türk Medeni Kanunu’nun kişiliğin korunmasına ilişkin 24 ve 25. maddeleri, Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiile ilişkin 49. ve devamı maddeleri ile kişilik hakkının zedelenmesinde manevi tazminatı düzenleyen 58. maddesi. Taraflar arasında bir sözleşme (iş sözleşmesi, bankacılık sözleşmesi, üyelik sözleşmesi) varsa sözleşmeye aykırılık hükümlerine de dayanılabilir.
Sorumluluğun koşulları
Haksız fiil sorumluluğunda dört unsur aranır: hukuka aykırı bir fiil, kusur, zarar ve fiil ile zarar arasında illiyet bağı.
Hukuka aykırılık: Verinin bir işleme şartı olmaksızın işlenmesi, amacı dışında kullanılması, yetkisiz kişilerle paylaşılması ya da gerekli güvenlik tedbirleri alınmadığı için sızması hukuka aykırılığı oluşturur. Türk Medeni Kanunu’na göre kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel ya da kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.
Kusur: Veri sorumlusunun kasıtlı davranması gerekmez; alınması gereken tedbirlerin alınmaması, çalışanların eğitilmemesi ya da hizmet sağlayıcının denetlenmemesi ihmal olarak değerlendirilir. İşverenin çalışanının fiilinden, şirketin organlarının fiilinden sorumluluğuna ilişkin hükümler de uygulanabilir.
Zarar: Maddi zarar; hesaptan çekilen para, dolandırıcılık nedeniyle uğranılan kayıp, kimlik bilgileriyle açılan hatların borcu ya da yapılan zorunlu masraflar gibi mal varlığındaki eksilmedir ve belgelendirilmesi gerekir. Manevi zarar ise kişilik hakkına saldırı nedeniyle duyulan elem, üzüntü ve itibar kaybıdır; hâkim tarafların durumunu, ihlalin ağırlığını ve verinin niteliğini dikkate alarak uygun bir miktar para ödenmesine karar verebilir.
İlliyet bağı: Zararın ihlalden kaynaklandığı gösterilmelidir. Bir veri sızıntısından sonra yaşanan her olumsuzluk kendiliğinden o sızıntıya bağlanamaz; bağlantının somut olgularla ortaya konması gerekir.
Görevli mahkeme ve arabuluculuk
Görevli mahkeme, taraflar arasındaki ilişkinin niteliğine göre değişir. Genel kural asliye hukuk mahkemesidir. İhlal iş ilişkisinden kaynaklanıyorsa iş mahkemesi, bir tüketici işleminden kaynaklanıyorsa tüketici mahkemesi, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bir uyuşmazlıksa asliye ticaret mahkemesi görevli olabilir. Veri sorumlusu bir kamu idaresiyse ve zarar idari bir işlem ya da eylemden doğmuşsa, tazminat talebi kural olarak idari yargıda tam yargı davasıyla ileri sürülür.
Görevli mahkemeye göre dava şartı arabuluculuk da değişir: işçi ile işveren arasındaki tazminat talepleri, tüketici uyuşmazlıkları ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalar bakımından dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Hangi usulün uygulanacağının dava açılmadan önce belirlenmesi, davanın usulden reddi riskini ortadan kaldırır. Genel bilgi için ihtiyari ve zorunlu arabuluculuk yazımıza, durumunuzu görmek için arabuluculuk zorunlu mu aracına bakabilirsiniz.
İspat ve Kurul kararının etkisi
İhlalin, zararın ve illiyet bağının ispatı davacıya düşer. Bu nedenle ihlali gösteren ileti, ekran görüntüsü, yazışma ve tanık bilgileri baştan toplanmalıdır. Veri sorumlusuna yapılan başvuru ve alınan yanıt, veri sorumlusunun hangi veriyi hangi amaçla işlediğini ve kime aktardığını ortaya koyduğu için önemli bir delil kaynağıdır.
Kurul’a şikâyet tazminat davasının ön şartı değildir. Bununla birlikte Kurul’un ihlali tespit eden kararı, mahkeme bakımından bağlayıcı olmamakla birlikte güçlü bir delildir. Veri sorumlusunun yaptığı ihlal bildirimi ve etkilenen kişilere gönderdiği bildirim yazısı da ihlalin varlığını gösterir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza dosyasındaki deliller hukuk davasında kullanılabilir.
Zamanaşımı
Haksız fiile dayanan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu zamanaşımı uygulanır. Talep bir sözleşmeye aykırılığa dayanıyorsa sözleşmeden doğan alacaklara ilişkin zamanaşımı süreleri geçerlidir. İhlalin sürdüğü durumlarda (örneğin fotoğrafın hâlâ yayında olması) sürenin başlangıcı ayrıca değerlendirilir. Olası süreyi zamanaşımı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Tazminat dışında neler istenebilir?
Türk Medeni Kanunu’na göre davacı; saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması da talep edilebilir. İçerik internetteyse unutulma hakkı kapsamındaki başvurular bu taleplerle birlikte yürütülebilir.
Tazminat talebinde süreler
- Haksız fiilde zamanaşımı
- Öğrenmeden itibaren 2 yıl · her hâlde 10 yıl
- Fiil suç oluşturuyorsa
- Daha uzun olan ceza zamanaşımı uygulanır
- Veri sorumlusunun başvuruya yanıtı
- En geç 30 gün
- Kurul’a şikâyet (isteğe bağlı)
- Yanıttan 30 gün · başvurudan 60 gün
Temsilî örnek
Bir özel hastanede çalışan görevli, tanıdığı bir kişinin isteği üzerine bir hastanın teşhis bilgilerini sistemden bakarak paylaştı. Hasta durumu öğrenince hastaneye başvurarak kayıtlarına kimlerin eriştiğini sordu; hastanenin yanıtı, görevlinin tedavide görevli olmadığı hâlde dosyaya eriştiğini ortaya koydu. Hasta bu yanıtı ve ceza soruşturması dosyasını delil göstererek hastaneye karşı manevi tazminat davası açtı. Davada, verinin özel nitelikli olması ve hastanenin erişim yetkilerini sınırlandırmamış olması değerlendirildi.
Davadan önce toplayın
- İhlali gösteren ileti, ekran görüntüsü ve yazışmalar
- Veri sorumlusuna başvuru ve alınan yanıt
- Varsa Kurul kararı ya da ihlal bildirim yazısı
- Maddi zararı gösteren dekont, fatura ve kayıtlar
- İhlali ve zararı öğrendiğiniz tarihi gösteren belgeler
- Taraflar arasındaki sözleşme (iş, üyelik, abonelik)
Sık sorulan sorular
Verilerim sızdı ama somut bir zararım olmadı; tazminat isteyebilir miyim?
Maddi tazminat için ispatlanabilir bir zarar gerekir. Manevi tazminat bakımından mahkemeler, kişilik hakkına yönelik hukuka aykırı bir saldırının ve bunun yol açtığı manevi zararın varlığını somut olayın koşullarına göre değerlendirir; sızan verinin niteliği ve ihlalin ağırlığı belirleyicidir.
Tazminat davası için önce Kurul’a şikâyet etmem gerekir mi?
Hayır. Kanun, genel hükümlere göre tazminat hakkını ayrıca saklı tutar. Doğrudan dava açılabilir; ancak veri sorumlusuna yapılan başvuru ve varsa Kurul kararı ispat bakımından yarar sağlar.
Manevi tazminatın miktarı nasıl belirlenir?
Kanun’da bir tarife yoktur. Hâkim; ihlalin ağırlığını, verinin niteliğini, kusurun derecesini ve tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını dikkate alarak hakkaniyete uygun bir miktar belirler.
Veriyi sızdıran çalışana mı, şirkete mi dava açmalıyım?
Veri sorumlusu olan şirket, veri güvenliğini sağlama yükümlülüğü ve çalışanının fiilinden sorumluluğu nedeniyle davalı gösterilebilir; fiili işleyen kişinin de kişisel sorumluluğu vardır. Kime karşı ve hangi hukuki sebeple dava açılacağı somut olaya göre belirlenir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.


