Kişisel Veriler (KVKK)
Özel Nitelikli Kişisel Veriler: 2024 Değişikliğinden Sonra İşleme Şartları
Sağlık, biyometrik veri, ceza mahkûmiyeti ve diğer özel nitelikli kişisel verilerin hangi şartlarda işlenebileceği, 7499 sayılı Kanun’la gelen değişiklikler ve Kurul’un aradığı yeterli önlemler.
Kısaca
- Özel nitelikli kişisel veriler Kanun’da tek tek sayılmıştır; liste yorumla genişletilemez.
- Kural, bu verilerin işlenmesinin yasak olmasıdır; işleme ancak Kanun’un 6. maddesindeki şartlardan biri varsa mümkündür.
- 1 Haziran 2024’te yürürlüğe giren değişiklikle şartlar yeniden yazıldı; istihdam, iş sağlığı ve güvenliği ile sosyal güvenlik alanındaki hukuki yükümlülükler gibi yeni şartlar eklendi.
- Hangi şarta dayanılırsa dayanılsın Kurul’un belirlediği yeterli önlemlerin alınması zorunludur.
Bazı kişisel veriler, öğrenilmesi hâlinde kişinin ayrımcılığa uğramasına ya da mağdur olmasına yol açabilecek niteliktedir. Kanun bu verileri “özel nitelikli kişisel veri” olarak ayırır ve daha sıkı kurallara bağlar. Kanun’un 6. maddesine göre özel nitelikli kişisel veriler şunlardır: kişilerin ırkı, etnik kökeni, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini, mezhebi veya diğer inançları, kılık ve kıyafeti, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, sağlığı, cinsel hayatı, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri ile biyometrik ve genetik verileri.
Liste sınırlıdır. Finansal bilgiler, konum verisi ya da kimlik numarası hassas olmakla birlikte Kanun anlamında özel nitelikli veri değildir; bunlar genel işleme şartlarına tabidir.
2024 değişikliği neyi değiştirdi?
7499 sayılı Kanun’la yapılan ve 1 Haziran 2024’te yürürlüğe giren değişiklikten önce, sağlık ve cinsel hayat dışındaki özel nitelikli veriler ancak açık rıza ya da kanunlarda öngörülme hâlinde; sağlık ve cinsel hayata ilişkin veriler ise açık rıza dışında yalnızca sır saklama yükümlülüğü altındaki kişi ve kurumlarca belirli amaçlarla işlenebiliyordu. Bu dar çerçeve, özellikle işverenlerin çalışan sağlık verilerini işlemesinde uygulama sorunlarına yol açıyordu. Değişiklikle bu ayrım kaldırıldı ve tüm özel nitelikli veriler için ortak bir şartlar listesi getirildi.
Güncel işleme şartları
Kanun’un 6. maddesinin üçüncü fıkrasına göre özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi yasaktır; ancak aşağıdaki hâllerden birinin varlığında mümkündür:
- İlgili kişinin açık rızasının olması
- Kanunlarda açıkça öngörülmesi
- Fiili imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayacak durumda bulunan veya rızasına hukuki geçerlilik tanınmayan kişinin, kendisinin ya da bir başkasının hayatı veya beden bütünlüğünün korunması için zorunlu olması
- İlgili kişinin alenileştirdiği verilere ilişkin ve alenileştirme iradesine uygun olması
- Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu olması
- Sır saklama yükümlülüğü altında bulunan kişiler veya yetkili kurum ve kuruluşlarca; kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi ile sağlık hizmetlerinin planlanması, yönetimi ve finansmanı amacıyla gerekli olması
- İstihdam, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal güvenlik, sosyal hizmetler ve sosyal yardım alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olması
- Siyasi, felsefi, dini veya sendikal amaçlarla kurulan vakıf, dernek ve diğer kâr amacı gütmeyen kuruluş ya da oluşumların; tabi oldukları mevzuata ve amaçlarına uygun, faaliyet alanlarıyla sınırlı olmak ve üçüncü kişilere açıklanmamak kaydıyla mevcut veya eski üyelerine, mensuplarına ya da kendileriyle düzenli temasta olan kişilere yönelik olması
Dikkat edilmesi gereken iki nokta vardır. Birincisi, genel işleme şartlarındaki “sözleşmenin ifası” ve “meşru menfaat” bu listede yer almaz; özel nitelikli veriler bu gerekçelerle işlenemez. İkincisi, şartlardaki “zorunlu olma” ölçütü dar yorumlanır: istihdam alanındaki hukuki yükümlülük şartı, işverene çalışanın her türlü sağlık verisini toplama yetkisi vermez; yalnızca mevzuattaki somut yükümlülüğün gerektirdiği veriyi kapsar.
Yeterli önlemler
Kanun, özel nitelikli verilerin işlenmesinde Kurul tarafından belirlenen yeterli önlemlerin alınmasını ayrıca şart koşar. Kurul’un bu konudaki kararına göre başlıca önlemler şunlardır: bu verilerin güvenliğine yönelik ayrı, sistemli ve yönetilebilir bir politika ve prosedür belirlenmesi; bu verilerle çalışan personelin düzenli eğitilmesi, gizlilik sözleşmeleri yapılması ve erişim yetkilerinin kapsam ve süre bakımından açıkça tanımlanması; elektronik ortamda verilerin kriptografik yöntemlerle korunması, işlem kayıtlarının güvenli biçimde tutulması ve uzaktan erişimde en az iki kademeli kimlik doğrulama uygulanması; fiziksel ortamda ise yeterli güvenlik önlemlerinin alınması ve yetkisiz giriş çıkışların engellenmesi. Veriler aktarılacaksa e-postanın şifreli olarak ve kurumsal ya da kayıtlı elektronik posta adresiyle gönderilmesi, kâğıt ortamındaki evrakın “gizlilik dereceli belge” biçiminde iletilmesi gibi tedbirler aranır.
İş hayatında sık karşılaşılan durumlar
Çalışan sağlık verileri: İşe giriş ve periyodik muayeneler iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının öngördüğü bir yükümlülüktür ve kayıtlar iş yeri hekimi tarafından tutulur. İnsan kaynakları biriminin teşhis ve tetkik sonuçlarına değil, çalışanın işe elverişli olup olmadığı sonucuna erişmesi ölçülülük ilkesinin gereğidir. Ayrıntılar için çalışan verileri ve KVKK yazımıza bakabilirsiniz.
Adli sicil kaydı: Ceza mahkûmiyeti verisi özel niteliklidir. İşe alımda adli sicil kaydı istenmesi, pozisyonun niteliği gereği bir kanun hükmüne dayanıyorsa bu hükme, dayanmıyorsa adayın açık rızasına bağlanmalı ve belgenin gerekli olmayan hâllerde dosyada saklanmaması tercih edilmelidir.
Parmak izi ve yüz tanıma: Biyometrik veriler özel niteliklidir; mesai takibi ya da giriş kontrolü için kullanılması ölçülülük yönünden ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu konuyu biyometrik veri yazımızda ele aldık.
Sağlık kuruluşları: Hekimler, klinikler ve hastaneler bakımından ayrıntılar sağlık verileri ve KVKK yazımızdadır.
Özel nitelikli verilerde kısa hatırlatma
- Değişikliğin yürürlük tarihi
- 1 Haziran 2024 (7499 sayılı Kanun)
- VERBİS eşiği (ana faaliyeti özel nitelikli veri işlemek olanlar)
- 10 çalışan · 10 milyon TL bilanço
- Uzaktan erişimde kimlik doğrulama
- En az iki kademeli
- Yaptırım
- Veri güvenliği yükümlülüğüne aykırılıkta idari para cezası; koşulları varsa TCK m. 135/2’de ağırlaştırılmış ceza
Temsilî örnek
Bir fabrikanın insan kaynakları birimi, çalışanların tüm tahlil sonuçlarını özlük dosyalarında saklıyor ve dosyalara birimdeki herkes erişebiliyordu. Yapılan düzenlemeyle sağlık kayıtları iş yeri hekiminin sorumluluğundaki ayrı ve kilitli bir arşive alındı; insan kaynakları birimine yalnızca “çalışabilir” ya da “şartlı çalışabilir” sonucunun iletilmesi kuralı getirildi, erişim yetkileri yazılı olarak tanımlandı ve ilgili personelle gizlilik taahhütnamesi imzalandı.
Kontrol edin
- Envanterde özel nitelikli veri içeren süreçleri işaretleyin
- Her biri için 6. maddedeki şartlardan hangisine dayandığınızı yazın
- Bu verilere erişebilen kişileri ve yetki sürelerini belirleyin
- Şifreleme, kayıt tutma ve iki kademeli doğrulamayı kontrol edin
- Özel nitelikli veriler için ayrı politika ve prosedür hazırlayın
- Gerekmeyen belgeleri (kan grubu, adli sicil, din hanesi) toplamayın
Sık sorulan sorular
Kimlik fotokopisindeki din ve kan grubu bilgisi özel nitelikli veri midir?
Evet. Eski kimlik belgelerinde ve bazı belgelerde yer alan din hanesi ile kan grubu bilgisi özel nitelikli veridir. İşlem için gerekli değilse bu alanların karartılarak alınması ya da belgenin fotokopisinin hiç alınmaması ölçülülük ilkesine uygun olur.
Çalışandan sağlık raporu istemek için açık rıza gerekir mi?
İş sağlığı ve güvenliği ile sosyal güvenlik mevzuatındaki bir yükümlülüğün yerine getirilmesi için zorunlu olan sağlık verileri, 2024 değişikliğinden sonra açık rıza aranmaksızın işlenebilir. Bu kapsamın dışında kalan sağlık verileri için başka bir şartın varlığı ayrıca aranır.
Meşru menfaate dayanarak özel nitelikli veri işlenebilir mi?
Hayır. Meşru menfaat ve sözleşmenin ifası, özel nitelikli veriler bakımından Kanun’da sayılan şartlar arasında yer almaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.


