Kişisel Veriler (KVKK)
Sağlık Verileri ve KVKK: Klinikler, Muayenehaneler ve Sağlık Kuruluşları İçin Rehber
Hekimler, klinikler, laboratuvarlar ve diğer sağlık kuruluşları için kişisel sağlık verilerinin işlenme şartları, aydınlatma, hasta kayıtlarına erişim, verilerin paylaşılması ve alınması gereken güvenlik önlemleri.
Kısaca
- Sağlık verisi özel nitelikli kişisel veridir; teşhis ve tedavi için sır saklama yükümlülüğü altındaki kişi ve kuruluşlarca açık rıza aranmadan işlenebilir.
- Açık rıza gerekmemesi aydınlatma yükümlülüğünü kaldırmaz; hasta her durumda bilgilendirilmelidir.
- Tedavi dışındaki amaçlar (tanıtım, sosyal medya paylaşımı, kampanya iletisi) hastanın ayrı ve açık rızasına bağlıdır.
- Ana faaliyeti özel nitelikli veri işlemek olan veri sorumluları için VERBİS eşiği düşüktür: 10 çalışan ve 10 milyon TL bilanço.
Bir kişinin fiziksel ve ruhsal sağlığına ilişkin her türlü bilgi ile kendisine sunulan sağlık hizmetine ilişkin bilgiler kişisel sağlık verisidir: teşhis, tahlil ve görüntüleme sonuçları, reçeteler, randevu kayıtları, kullanılan ilaçlar, engellilik durumu, hatta bir kişinin belirli bir kliniğin hastası olduğu bilgisi. Bu veriler Kanun’da özel nitelikli kişisel veriler arasında sayılır. Sağlık Bakanlığı’na bağlı uygulamalar bakımından ayrıntılar Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik’te düzenlenmiştir. Hekimlerin, diş hekimlerinin, psikologların, fizyoterapistlerin, eczanelerin, laboratuvarların ve özel sağlık kuruluşlarının her biri, işlettikleri kayıtlar bakımından veri sorumlusudur.
Sağlık verisi hangi şartla işlenir?
Kanun’un 6. maddesine göre sağlık verileri; sır saklama yükümlülüğü altında bulunan kişiler veya yetkili kurum ve kuruluşlarca, kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi ile sağlık hizmetlerinin planlanması, yönetimi ve finansmanı amacıyla gerekli olması hâlinde açık rıza aranmaksızın işlenebilir. Hekimin muayene bulgularını kaydetmesi, laboratuvarın tahlil yapması, kliniğin randevu ve tedavi planı tutması bu kapsamdadır. Bu işlemler için hastadan “KVKK açık rıza formu” imzalatılması gerekmez; tedaviye rıza (aydınlatılmış onam) ile kişisel veri işlemeye rıza birbirinden farklı kavramlardır ve karıştırılmamalıdır.
Kanunlarda açıkça öngörülme (örneğin bildirimi zorunlu hastalıklar), bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması (örneğin bir tazminat davasında savunma için kayıtların kullanılması) ve iş sağlığı ve güvenliği alanındaki hukuki yükümlülükler de sağlık verisi bakımından işleme şartıdır. Bu şartların dışında kalan her amaç için açık rıza gerekir.
Açık rıza gereken durumlar
- Tedavi öncesi ve sonrası fotoğrafların web sitesinde ya da sosyal medyada paylaşılması
- Hastanın iletişim bilgilerine kampanya ve tanıtım iletisi gönderilmesi
- Hasta verilerinin tedaviyle ilgisi olmayan iş ortaklarıyla paylaşılması
- Kayıtların kimliği belirlenebilir biçimde eğitim ya da sunum amacıyla kullanılması
Bu rızalar tedaviden bağımsız, isteğe bağlı ve her amaç için ayrı alınmalı; hasta rıza vermediği için hizmetten yoksun bırakılmamalıdır. Fotoğrafta yüzün kapatılması her zaman anonimleştirme anlamına gelmez; hasta dövmesinden, bedensel özelliğinden ya da paylaşımın bağlamından tanınabiliyorsa veri hâlâ kişisel veridir. Sağlık alanındaki tanıtım faaliyetlerinin ayrıca sağlık mevzuatındaki sınırlamalara tabi olduğu unutulmamalıdır.
Aydınlatma
İşleme şartı ne olursa olsun hasta, verisi elde edilirken bilgilendirilmelidir. Aydınlatma metni; veri sorumlusunun kimliğini, verilerin işlenme amaçlarını, kimlere aktarılabileceğini (Sağlık Bakanlığı sistemleri, anlaşmalı laboratuvar, özel sağlık sigortası, yazılım sağlayıcısı gibi), toplama yöntemini ve hukuki sebebini ve hastanın haklarını içerir. Metin kayıt bankosunda, hasta kabul formunda ve çevrim içi randevu ekranında erişilebilir olmalıdır.
Verilere erişim ve paylaşım
Kurum içinde: Hasta kayıtlarına yalnızca o hastanın tedavisinde görev alan sağlık personeli ve görevi gereği erişmesi zorunlu olan sınırlı sayıda çalışan erişebilmelidir. Sekreterin randevu bilgisini görmesi gerekir; tüm hastaların teşhis kayıtlarına erişmesi gerekmez. Yazılımda rol bazlı yetkilendirme yapılmalı ve erişimler kayıt altına alınmalıdır.
Hasta yakınlarına: Reşit ve ayırt etme gücüne sahip hastanın sağlık bilgisi, kendisinin izni olmadan eşine, ailesine ya da işverenine verilmez. Telefonla arayan kişiye “hastamız şu tarihte muayene oldu” bilgisinin verilmesi dahi bir veri aktarımıdır. Çocukların ve kısıtlıların verileri bakımından yasal temsilciler yetkilidir.
Bekleme alanında: Hastaların ad ve soyadıyla, tetkik türü belirtilerek anons edilmesi ya da ekranlarda gösterilmesi mahremiyeti zedeler. Kurul; banko, gişe ve masa gibi hizmet alanlarında, yetkisi olmayan kişilerin başkalarına ait kişisel verileri duymasını ve görmesini önleyecek tedbirlerin alınması gerektiğine ilişkin bir ilke kararı yayımlamıştır. Sıra numarası kullanılması, bankoda mesafe bırakılması ve ekranların hasta tarafından görülmeyecek biçimde yerleştirilmesi bu tedbirlere örnektir.
Sonuçların iletilmesi: Tahlil ve görüntüleme sonuçlarının hastanın bildirdiği iletişim kanalına gönderilmesi mümkündür; ancak kanalın hastaya ait olduğu doğrulanmalı, mümkünse sonuç doğrudan mesaj içinde değil, parola korumalı bir bağlantı ya da hasta portalı üzerinden sunulmalıdır. Sonuçların çalışanların kişisel telefonlarındaki mesajlaşma uygulamalarıyla gönderilmesi; verinin kurum kontrolü dışına çıkması, yedeklerin yurt dışı sunucularda tutulabilmesi ve işten ayrılan çalışanın telefonunda kalması nedeniyle risklidir.
Resmî talepler: Mahkeme, savcılık ve yetkili kurumların usulüne uygun yazılı talepleri hukuki yükümlülük kapsamında karşılanır; talep yazısı saklanır ve yalnızca istenen kayıt gönderilir. Özel sigorta şirketlerine bilgi verilmesi, sigortalının sözleşme kapsamında verdiği yetkiye ve mevzuata göre değerlendirilir.
Güvenlik önlemleri ve saklama
Kurul’un özel nitelikli veriler için belirlediği yeterli önlemler sağlık kuruluşları bakımından zorunludur: özel nitelikli veriler için ayrı bir politika ve prosedür, bu verilere erişen personel için eğitim ve gizlilik taahhüdü, kapsam ve süre bakımından tanımlanmış erişim yetkileri, verilerin şifreli saklanması, işlem kayıtlarının tutulması, uzaktan erişimde en az iki kademeli doğrulama, kâğıt dosyaların kilitli ve yetkisiz girişe kapalı alanlarda saklanması. Randevu ve hasta takip yazılımı sağlayıcısıyla veri işleme sözleşmesi yapılmalı, verilerin nerede barındırıldığı öğrenilmelidir.
Hasta kayıtlarının saklama süresi sağlık mevzuatına göre belirlenir; kuruluş türüne göre farklı süreler öngörülebildiğinden, tabi olunan düzenleme esas alınmalı ve süre saklama ve imha politikasına yazılmalıdır. Muayenehanenin kapanması ya da devri hâlinde kayıtların akıbeti de önceden planlanmalıdır.
Sağlık kuruluşları için özet
- Teşhis ve tedavi amaçlı işleme
- Açık rıza aranmaz (sır saklama yükümlülüğü altındakiler için)
- Tanıtım, sosyal medya, kampanya iletisi
- Ayrı açık rıza
- VERBİS eşiği (ana faaliyeti özel nitelikli veri işlemek)
- 10 çalışan · 10 milyon TL bilanço
- Veri ihlalinin Kurul’a bildirimi
- En geç 72 saat
- Hastanın başvurusuna yanıt
- En geç 30 gün
Temsilî örnek
Bir estetik kliniği, işlem öncesi ve sonrası fotoğraflarını hastaların yüzünü kapatarak sosyal medyada paylaşıyor; hasta kabul formundaki “verilerimin işlenmesini kabul ediyorum” cümlesini bu paylaşımın dayanağı sayıyordu. Bir hastanın başvurusu üzerine yapılan değerlendirmede, genel nitelikli bu beyanın tanıtım amaçlı paylaşım için geçerli bir rıza olmadığı görüldü. Klinik, paylaşımlar için ayrı ve isteğe bağlı bir rıza formu hazırladı, rızası bulunmayan hastaların görsellerini kaldırdı ve hasta kabul formunu aydınlatma metni ile rıza metni olarak ikiye ayırdı.
Kuruluşunuzda kontrol edin
- Hasta aydınlatma metni ve sunulduğu noktalar
- Tanıtım ve ileti gönderimi için ayrı rıza formları
- Hasta yazılımında rol bazlı yetkilendirme ve erişim kayıtları
- Bekleme alanı ve bankoda mahremiyet düzeni
- Sonuç iletme yöntemi ve çalışan telefonlarının kullanımı
- Çalışan sayısı ve bilançoya göre VERBİS yükümlülüğü
Sık sorulan sorular
Her hastadan KVKK açık rıza formu almak zorunda mıyız?
Teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi için gerekli veriler bakımından hayır. Zorunlu olan aydınlatmadır. Açık rıza yalnızca tedavi dışındaki amaçlar için ve isteğe bağlı olarak alınır.
Güzellik merkezleri ve spor salonları da sağlık verisi işliyor sayılır mı?
Cilt analizi, vücut ölçümü, alerji ya da rahatsızlık bilgisi gibi sağlığa ilişkin bilgiler toplanıyorsa evet. Bu işletmeler sır saklama yükümlülüğü altındaki sağlık meslek mensubu sayılmadıkları ölçüde, sağlık verisi için çoğunlukla açık rızaya dayanmak zorundadır.
Hasta, dosyasının bir örneğini isteyebilir mi?
Evet. Hasta hem sağlık mevzuatındaki kayıtlarını inceleme hakkı hem de KVKK’daki bilgi talep etme hakkı kapsamında kayıtlarına ilişkin bilgi isteyebilir. Kimlik doğrulaması yapılmalı ve başvuru süresinde yanıtlanmalıdır.
Tek hekimli muayenehane VERBİS’e kaydolmalı mı?
Ana faaliyeti özel nitelikli veri işlemek olan veri sorumluları için eşik yıllık 10 çalışan ve 10 milyon TL bilanço toplamıdır. Bu eşiklerin altında kalan muayenehaneler kayıttan muaftır; ancak aydınlatma ve veri güvenliği yükümlülükleri devam eder.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.


