İçeriğe geç

Kırklareli · Karakaş Mahallesi

Hafta içi 09:00 – 18:00 · randevu ile

info@cevahir.av.tr English LinkedIn

0 (530) 347 39 93

Kişisel Veriler (KVKK)

Çalışan Verileri ve KVKK: İşe Alımdan İşten Ayrılmaya İşverenin Yükümlülükleri

İşverenin çalışan ve çalışan adaylarına ait kişisel verileri işlerken uyması gereken kurallar: iş başvurusu, özlük dosyası, sağlık verileri, e-posta ve araç takibi, iş ilişkisi bittikten sonra saklama.

Kısaca

  • İşveren, çalışanlarının ve çalışan adaylarının verileri bakımından veri sorumlusudur; iş ilişkisi kişisel veri işlemeyi zorunlu kılar, ancak sınırsız kılmaz.
  • Özlük verilerinin büyük kısmı kanun, sözleşmenin ifası ve hukuki yükümlülüğe dayanır; bunlar için çalışandan açık rıza istenmez.
  • İletişim araçlarının ve araçların izlenmesi ancak önceden açık bilgilendirme, meşru amaç ve ölçülülük koşullarıyla mümkündür.
  • İş ilişkisi bittikten sonra veriler süresiz tutulamaz; belge türüne göre saklama süresi belirlenmelidir.

Bir iş yerinde en yoğun kişisel veri işleyen birim çoğu zaman insan kaynaklarıdır: kimlik ve aile bilgileri, banka hesabı, eğitim ve iş geçmişi, sağlık raporları, mesai kayıtları, performans değerlendirmeleri. İş Kanunu işverene, çalıştırdığı her işçi için bir özlük dosyası düzenleme ve bu dosyadaki bilgileri dürüstlük kurallarına ve hukuka uygun kullanma, gizli kalmasında işçinin haklı çıkarı bulunan bilgileri açıklamama yükümlülüğü getirir. Türk Borçlar Kanunu da işverenin, işçiye ait kişisel verileri ancak işçinin işe yatkınlığıyla ilgili ya da hizmet sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanabileceğini düzenler. KVKK bu çerçeveyi ayrıntılandırır.

İşe alım: başvurular ve özgeçmişler

Aday verileri, bir sözleşmenin kurulmasıyla doğrudan ilgili olduğu ölçüde açık rıza olmadan işlenebilir. Başvuru formunda pozisyonla ilgisi olmayan bilgilerin (medeni durum, eşin mesleği, din, dernek üyeliği gibi) istenmesi ölçülülük ilkesine aykırıdır. Adaya, başvuru sırasında bir aydınlatma metni sunulmalı; verilerinin hangi amaçla, ne kadar süre saklanacağı bildirilmelidir. Olumsuz sonuçlanan başvurulara ait özgeçmişlerin “ileride açılacak pozisyonlar” için tutulması isteniyorsa bu amaç adaya açıkça bildirilmeli ve belirli bir süreyle sınırlandırılmalıdır. Referans araştırması, adayın bilgisi dâhilinde yapılmalıdır.

Özlük dosyası ve hukuki sebepler

İşe giren çalışanın kimlik, iletişim, eğitim, banka ve sosyal güvenlik bilgileri; özlük dosyası tutma yükümlülüğüne, iş sözleşmesinin ifasına ve sosyal güvenlik ile vergi mevzuatındaki bildirim yükümlülüklerine dayanır. Bu verilerin işlenmesi için açık rıza alınması gerekmez; alınması, çalışana aslında sahip olmadığı bir seçim hakkı varmış izlenimi verir. İş ilişkisindeki bağımlılık nedeniyle çalışanın rızasının özgür iradeye dayanıp dayanmadığı da her zaman tartışmaya açıktır. Açık rıza; çalışanın fotoğrafının şirketin sosyal medya hesabında paylaşılması ya da doğum gününün duyurulması gibi iş ilişkisi için zorunlu olmayan işlemler için ve gerçekten isteğe bağlı olarak düşünülmelidir.

Çalışanlara işe girişte kapsamlı bir aydınlatma metni sunulmalı; iş sözleşmesine eklenen tek cümlelik “KVKK onayı” maddeleriyle yetinilmemelidir. Aydınlatma ile rıza ayrı belgelerde düzenlenir; ayrıntılar için aydınlatma metni ve açık rıza yazımıza bakabilirsiniz.

Sağlık verileri ve adli sicil kaydı

Sağlık verileri ve ceza mahkûmiyetine ilişkin veriler özel nitelikli kişisel veridir. 1 Haziran 2024’te yürürlüğe giren değişiklikle, istihdam, iş sağlığı ve güvenliği ile sosyal güvenlik alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olan özel nitelikli veriler açık rıza aranmadan işlenebilir hâle geldi. İşe giriş ve periyodik muayeneler bu kapsamdadır; ancak kayıtlar iş yeri hekimi tarafından tutulmalı, insan kaynakları ve yöneticiler teşhis bilgisine değil yalnızca çalışabilirlik sonucuna erişmelidir. Çalışanın sunduğu istirahat raporlarının da sınırlı sayıda yetkili tarafından görülmesi gerekir.

Adli sicil kaydı, pozisyon için bir kanun hükmü bunu gerektiriyorsa bu hükme dayanılarak istenebilir. Böyle bir hüküm yoksa talep adayın açık rızasına bağlıdır ve belgenin görülüp iade edilmesi, dosyada saklanmasına tercih edilmelidir.

İzleme: e-posta, internet, araç takibi, kamera

İşveren, sağladığı iletişim araçlarının ve araçların amaca uygun kullanılıp kullanılmadığını denetlemek isteyebilir. Anayasa Mahkemesi’nin iş yerinde iletişimin denetlenmesine ilişkin bireysel başvuru kararlarında benimsediği ölçütler şöyle özetlenebilir: denetimin meşru bir amacı olmalı; çalışan, denetimin yapılabileceği, kapsamı ve sonuçları hakkında önceden açıkça bilgilendirilmiş olmalı; denetim amaca ulaşmak için elverişli ve gerekli olmalı, daha hafif bir yöntemle aynı sonuca ulaşılıp ulaşılamayacağı değerlendirilmeli; elde edilen veriler yalnızca bildirilen amaç için kullanılmalıdır.

Bu nedenle kurumsal e-posta ve internet kullanımına ilişkin kuralların yazılı bir politikayla çalışanlara tebliğ edilmesi gerekir. Şirket araçlarındaki takip sistemleri, mesai saatleri ve iş amaçlı kullanım ile sınırlı tutulmalı; aracın özel kullanımına izin veriliyorsa mesai dışında takibin kapatılabilmesi sağlanmalıdır. Kamera kullanımına ilişkin kuralları güvenlik kamerası ve KVKK, parmak izi ve yüz tanıma sistemlerini biyometrik veri yazımızda ele aldık.

Verilerin üçüncü kişilerle paylaşılması

Bordro firması, iş sağlığı ve güvenliği hizmet sağlayıcısı, özel sağlık sigortası şirketi, servis ve yemek firması gibi alıcılar aydınlatma metninde gösterilmeli ve her birine yalnızca hizmet için gerekli veri verilmelidir. Bankaların, kiralayanların ya da başka işverenlerin çalışan hakkındaki bilgi talepleri, çalışanın bilgisi ve bir hukuki sebep olmaksızın karşılanmamalıdır. Yurt dışındaki ana şirkete ya da yurt dışında barındırılan insan kaynakları yazılımına veri girişi yurt dışına aktarım kurallarına tabidir.

İş ilişkisi sona erdiğinde

İşten ayrılan çalışanın verileri hemen silinmez; ancak süresiz de tutulamaz. Sosyal güvenlik mevzuatı işverene iş yeri kayıt ve belgelerini on yıl saklama yükümlülüğü getirir; iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kişisel sağlık dosyalarının işten ayrılma tarihinden itibaren en az on beş yıl saklanmasını öngörür; işçilik alacaklarına ilişkin zamanaşımı süreleri de olası davalar bakımından dikkate alınır. Bu sürelere göre belge türü bazında bir saklama tablosu hazırlanmalı ve süresi dolan veriler imha edilmelidir. Ayrılan çalışanın kurumsal e-posta hesabı makul bir süre içinde kapatılmalı, hesaba erişim yetkileri kaldırılmalıdır.

Çalışan verilerinde sık karşılaşılan süreler

İş yeri kayıt ve belgeleri (sosyal güvenlik mevzuatı)
10 yıl
Kişisel sağlık dosyaları
İşten ayrılmadan itibaren en az 15 yıl
Çalışanın başvurusuna yanıt
En geç 30 gün
Olumsuz sonuçlanan başvurulara ait özgeçmişler
Mevzuatta süre yok; gerekçeli ve sınırlı bir süre belirlenir

Temsilî örnek

Bir dağıtım şirketi, satış temsilcilerine verdiği araçlardaki takip cihazlarını yedi gün yirmi dört saat açık tutuyor ve hafta sonu konum kayıtlarını bir disiplin soruşturmasında kullanmak istiyordu. Çalışanlara takip sistemine ilişkin yazılı bir bilgilendirme yapılmamıştı. Değerlendirme sonucunda takip mesai saatleriyle sınırlandırıldı, araç kullanım politikası yazılarak çalışanlara tebliğ edildi ve aydınlatma metnine konum verisi, amacı ve saklama süresi eklendi.

İnsan kaynakları için kontrol listesi

  • Aday ve çalışan aydınlatma metinleri
  • Başvuru formundaki alanların pozisyonla ilgisi
  • Özlük dosyasındaki özel nitelikli verilerin ayrıştırılması
  • E-posta, internet ve araç kullanım politikaları
  • Bordro, İSG ve sigorta firmalarıyla veri işleme hükümleri
  • Belge türüne göre saklama süreleri tablosu

Sık sorulan sorular

İş sözleşmesine “verilerimin işlenmesine rıza veriyorum” maddesi koymak yeterli mi?

Hayır. Özlük verilerinin çoğu zaten kanun ve sözleşmeye dayanır ve rıza gerektirmez; rıza gereken işlemler için ise genel ve toplu bir beyan, “belirli bir konuya ilişkin” olma koşulunu karşılamaz. Asıl yükümlülük, çalışana ayrıntılı bir aydınlatma yapılmasıdır.

İşveren kurumsal e-postaları okuyabilir mi?

Ancak meşru bir amaç için, çalışanlar önceden açıkça bilgilendirilmişse ve denetim amaçla sınırlı ve ölçülü ise. Bilgilendirme yapılmadan ve kapsamı sınırlandırılmadan yapılan denetimler, özel hayata saygı hakkı ve haberleşme özgürlüğünün ihlali sayılabilir.

Çalışan, özlük dosyasındaki belgelerin örneğini isteyebilir mi?

Çalışan, ilgili kişi olarak kendisiyle ilgili işlenen veriler hakkında bilgi isteme hakkına sahiptir. Usulüne uygun başvuru otuz gün içinde yanıtlanmalıdır.

Eski çalışan verilerinin silinmesini istedi; ne yapmalıyız?

Saklanması mevzuat gereği zorunlu olan ya da olası uyuşmazlıklar için gerekli olan veriler bakımından talep gerekçesiyle reddedilebilir. Saklama gerekçesi kalmayan veriler ise silinmelidir. Yanıt otuz gün içinde verilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Okumaya devam edin

İlgili makaleler

Tüm makaleler

İletişim

Büromuza ulaşım

Görüşme için telefonla ya da WhatsApp’tan randevu alabilirsiniz. Kırklareli’deki büromuz hafta içi 09:00–18:00 arasında açıktır; şehir dışından ve yurt dışından görüşmeleri çevrim içi de yapabiliriz.