Kişisel Veriler (KVKK)
Yapay Zekâ Araçları ve KVKK: Şirketler Nelere Dikkat Etmeli?
Sohbet robotları ve diğer üretken yapay zekâ araçlarının iş yerinde kullanımında kişisel verilerin korunması: hukuki sebep, aydınlatma, yurt dışına aktarım, otomatik karar verme ve şirket içi kullanım politikası.
Kısaca
- KVKK teknolojiden bağımsızdır; yapay zekâ aracına kişisel veri girilmesi de, aracın kişisel veriyle eğitilmesi de veri işlemedir.
- Çalışanların genel kullanıma açık sohbet robotlarına müşteri, hasta ya da çalışan verisi girmesi; hukuki sebep, aktarım ve yurt dışına aktarım sorunları doğurur.
- Münhasıran otomatik sistemlerle yapılan analiz sonucunda aleyhine bir sonuç doğan kişinin buna itiraz etme hakkı vardır.
- Kurum, 2021’de yapay zekâ alanında tavsiyeler, Kasım 2025’te üretken yapay zekâya ilişkin bir rehber yayımlamıştır.
Metin yazan, belge özetleyen, kod üreten ve görüşme kayıtlarını çözümleyen üretken yapay zekâ araçları kısa sürede iş hayatının parçası oldu. Bu araçların çoğu, kendisine verilen girdiyi uzak sunucularda işler ve bazı hizmetlerde girdiler modelin geliştirilmesi için de kullanılabilir. Girdinin içinde bir müşterinin adı, bir çalışanın sağlık raporu ya da bir dava dosyasındaki taraf bilgileri bulunduğunda konu Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun alanına girer. Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Eylül 2021’de Yapay Zekâ Alanında Kişisel Verilerin Korunmasına Dair Tavsiyeler’i, 24 Kasım 2025’te ise Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi’ni (15 Soruda) yayımlamıştır. Bu belgelerin ortak vurgusu, Kanun’un genel ilke ve yükümlülüklerinin yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesinden kullanımına kadar tüm yaşam döngüsünde geçerli olduğudur.
Kim veri sorumlusu?
Yapay zekâ aracını geliştiren ve sunan şirket ile bu aracı kendi işinde kullanan şirketin rolleri ayrıdır. Aracı kendi amaçları için kullanan ve içine hangi verinin gireceğine karar veren şirket, bu işleme bakımından veri sorumlusudur. Sağlayıcı ise sözleşmeye ve fiilî duruma göre veri işleyen ya da girdileri kendi modelini geliştirmek için kullanıyorsa o işleme bakımından ayrı bir veri sorumlusu olabilir. Bu ayrım, veri sorumlusu ve veri işleyen yazımızda anlatılan ölçütlere göre yapılır ve sağlayıcının kullanım koşulları okunmadan belirlenemez.
Araca kişisel veri girilmesi
Bir çalışanın müşteri şikâyet metnini, sözleşme taslağını ya da özgeçmişleri bir sohbet robotuna yapıştırması, verinin başka bir tarafa aktarılmasıdır. Bu işlem için üç soru yanıtlanmalıdır:
- Hukuki sebep var mı? Veri, toplandığı amaçla bağlantılı ve işleme şartlarından birine dayanarak mı araca giriliyor? Özel nitelikli veriler bakımından şartlar daha dardır.
- Kişiler bilgilendirildi mi? Aydınlatma metninde verilerin bu tür araçlarla işlendiği ve sağlayıcıya aktarıldığı yer alıyor mu?
- Veri nereye gidiyor? Sağlayıcının sunucuları yurt dışındaysa yurt dışına aktarım kuralları uygulanır; sürekli kullanımda açık rızaya dayanılamaz, uygun güvencelerden biri gerekir.
En güvenli yöntem, kişisel verinin araca hiç girilmemesidir: metinler ad, kimlik numarası, iletişim bilgisi ve kişiyi belirlenebilir kılan diğer ayrıntılardan arındırılarak kullanılabilir. Kişisel veriyle çalışılması gerekiyorsa girdilerin model eğitiminde kullanılmadığı, saklama süresinin sınırlı olduğu ve veri işleme sözleşmesi sunulan kurumsal sürümler tercih edilmelidir.
Genel ilkeler yapay zekâda nasıl uygulanır?
Amaçla sınırlılık ve ölçülülük: Müşteri hizmeti için toplanan yazışmaların, kişiler bilgilendirilmeden bir modelin eğitimi için kullanılması amaç dışı işlemedir. Doğruluk: Üretken modeller gerçeğe aykırı içerik üretebilir; bir kişi hakkında modelin ürettiği yanlış bilgi, o kişi bakımından sonuç doğuracak biçimde kullanılmadan önce doğrulanmalıdır. Saklama: Girdi ve çıktı kayıtlarının sağlayıcıda ve şirket içinde ne kadar tutulduğu bilinmeli ve sınırlandırılmalıdır. Şeffaflık: Kişinin bir insanla değil bir yapay zekâ sistemiyle etkileşimde olduğunu bilmesi sağlanmalıdır.
Otomatik karar verme ve itiraz hakkı
Kanun’un 11. maddesine göre ilgili kişi, işlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kendisi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme hakkına sahiptir. Özgeçmişlerin yalnızca bir yazılımın puanlamasıyla elenmesi, kredi ya da sigorta başvurusunun otomatik olarak reddedilmesi, çalışan performansının yalnızca algoritmayla değerlendirilmesi bu hükmün tipik uygulama alanlarıdır. Bu tür süreçlerde sonucun bir insan tarafından gözden geçirilmesine imkân tanınması, kişinin itirazını iletebileceği bir kanalın bulunması ve kararın hangi verilere dayandığının açıklanabilmesi gerekir. Kurum’un tavsiyelerinde de insan müdahalesinin korunması ve kişilerin yalnızca otomatik işlemeye dayanan kararlara tabi tutulmama yönündeki beklentisinin gözetilmesi vurgulanır.
Müşteriye dönük yapay zekâ uygulamaları
Web sitesine yerleştirilen sohbet robotu, çağrı merkezindeki ses analizi ya da öneri sistemi gibi uygulamalar doğrudan müşteri verisi işler. Bu uygulamalar devreye alınmadan önce aydınlatma metninin güncellenmesi, hangi verilerin toplandığının ve ne kadar saklandığının belirlenmesi, kullanıcıların sohbet penceresine gereksiz kişisel veri yazmaması için uyarı konulması ve hassas taleplerin bir insana yönlendirilmesi uygun olur. Ses ve yüz verisinin kimlik doğrulama amacıyla işlenmesi biyometrik veri kurallarını gündeme getirir. Yüksek risk taşıyan uygulamalarda, devreye almadan önce bir etki değerlendirmesi yapılması Kurum’un tavsiyeleri arasındadır.
Şirket içi kullanım politikası
Çalışanların yapay zekâ araçlarını kullanması yasaklanmasa bile kurala bağlanmalıdır. Yazılı bir politika en azından şunları belirler: hangi araçların ve hangi sürümlerin kullanılabileceği; hangi tür verilerin (müşteri verisi, özel nitelikli veri, ticari sır) araçlara girilemeyeceği; anonimleştirme ve maskeleme yöntemleri; çıktıların kullanılmadan önce bir insan tarafından kontrol edilmesi; kişisel hesaplarla iş verisi işlenmemesi; ihlal şüphesinde kime haber verileceği. Politika çalışanlara eğitimle anlatılmalı ve envantere yapay zekâ araçlarıyla yapılan işlemeler eklenmelidir. Kişisel verilerin bu araçlar yoluyla yetkisiz kişilerin eline geçmesi hâlinde ihlal bildirimi yükümlülüğü doğabilir.
Yapay zekâ ve KVKK: özet
- Kurum tavsiyeleri
- Eylül 2021 — Yapay Zekâ Alanında Kişisel Verilerin Korunmasına Dair Tavsiyeler
- Üretken yapay zekâ rehberi
- 24 Kasım 2025 — 15 Soruda Rehber
- Otomatik sistemlerle aleyhe sonuç
- İtiraz hakkı (KVKK m. 11/1-g)
- Yurt dışındaki sağlayıcı
- KVKK m. 9: uygun güvence gerekir
- İlgili kişi başvurusuna yanıt
- En geç 30 gün
Temsilî örnek
Bir muhasebe bürosunda çalışan stajyer, müşterilere gönderilecek bir yazıyı düzeltmek için içinde vergi kimlik numaraları ve borç tutarları bulunan metni kişisel hesabıyla kullandığı ücretsiz bir sohbet robotuna yapıştırdı. Durum fark edildiğinde büro, hangi verilerin girildiğini belirledi, sağlayıcının kullanım koşullarını inceledi ve yazılı bir kullanım politikası hazırladı: müşteri verisi içeren metinlerin araçlara girilmesi yasaklandı, kimlik bilgilerinden arındırılmış metinler için kurumsal bir hesap açıldı ve tüm çalışanlara eğitim verildi.
Yapay zekâ aracı kullanmadan önce
- Sağlayıcının kullanım koşulları ve veri işleme sözleşmesi
- Girdilerin model eğitiminde kullanılıp kullanılmadığı
- Sunucuların bulunduğu ülke ve saklama süresi
- Araca girilecek veri türleri ve anonimleştirme yöntemi
- Aydınlatma metinlerinin güncellenmesi
- Yazılı kullanım politikası ve çalışan eğitimi
Sık sorulan sorular
Çalışanların sohbet robotlarını kullanmasını yasaklamak zorunda mıyız?
Hayır. Kanun bu araçların kullanımını yasaklamaz. Zorunlu olan, kişisel veri içeren kullanımların Kanun’a uygun olmasıdır; bunun yolu da hangi verinin hangi araca girilebileceğini belirleyen açık kurallar koymaktır.
Adı çıkarılmış bir metin anonim sayılır mı?
Her zaman değil. Metindeki diğer ayrıntılar (unvan, tarih, yer, olayın özellikleri) kişiyi belirlenebilir kılıyorsa veri hâlâ kişisel veridir. Anonimleştirme, kişinin başka verilerle eşleştirilerek dahi belirlenememesini gerektirir.
İş başvurularını yapay zekâ ile ön elemeye tabi tutabilir miyiz?
Adaylar bu konuda bilgilendirilmeli ve yalnızca otomatik sistemin değerlendirmesiyle aleyhlerine sonuç doğmasına itiraz edebilmelidir. Elemenin bir insan tarafından gözden geçirilebilmesi ve ölçütlerin ayrımcılığa yol açmaması gerekir.
Bir yapay zekâ aracı hakkımda yanlış bilgi üretiyor; ne yapabilirim?
Aracı sunan şirket, hakkınızdaki kişisel verileri işlediği ölçüde veri sorumlusudur. Usulüne uygun bir başvuruyla verilerinizin düzeltilmesini ya da silinmesini isteyebilir, sonuç alamazsanız Kurul’a şikâyette bulunabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.


